جان رفمن هنرمندی است که تصاویر تصادفی Google Street View، آواتارهای رایانهای و فرهنگ حاشیهای اینترنت را به آثار هنری تبدیل میکند. او بهجای ایستادن بیرون از فضای آنلاین و نقد آن، از همان کشش، آشفتگی و تحریککنندگی اینترنت استفاده میکند تا انزوا، نظارت و وسوسه بیپایان دنیای دیجیتال را نشان دهد.
نکتههای کلیدی
جان رفمن تصاویر عجیب و تصادفی Google Street View را در مجموعه The Nine Eyes of Google Street View گرد آورده است.
آثار او به آدمهای منزوی، گیمرها، ترولها و سرگردانهای دیجیتال در حاشیه اینترنت میپردازند.
او در The Cleaners تصاویر خیابانی را به روایتی خیالی درباره حذف و تحریف دیجیتال پیوند میدهد.
رفمن بهجای نقد مستقیم اینترنت، از همان جذابیت و تحریککنندگی آن برای درگیر کردن مخاطب استفاده میکند.
جان رفمن کیست و موضوع اصلی آثارش چیست؟
تصور رایج این است که هنرمندی که از تاریکی و ابتذال اینترنت حرف میزند، باید بیرون از آن بایستد و فقط توضیح بدهد چه چیزی اشتباه است. واقعیت درباره Jon Rafman برعکس است. او از درون همان جهان آشفته کار میکند و کشش آن را به اثر هنری تبدیل میکند.
Rafman که در Montreal به دنیا آمده، از دهه ۲۰۰۰ در صحنه هنر بینالمللی مطرح شد. موضوع آثارش گوشههای عجیب فرهنگ اینترنت است: گیمرها، ترولها، کاربران وسواسی و آدمهایی که در فضای دیجیتال سرگرداناند. جهان او هم تیره است و هم عجیبوغریب خندهدار؛ چیزی شبیه تماشای بیوقفه تصاویر نامتعارف در اینترنت.
چرا Google Street View برای او به ماده هنری تبدیل شد؟
در پروژه The Nine Eyes of Google Street View که از سال ۲۰۰۸ ادامه دارد، Rafman در Google Street View دنبال تصاویر تصادفی میگردد: برخوردها، خشونت، حادثهها و لحظههایی از زیبایی پیشبینینشده. تصاویر در قالب عکسهای معمولی ۱۵×۱۰ سانتیمتری چاپ شدهاند و در دو فضای بزرگ نمایشگاه، به شکل خطی ادامه پیدا میکنند.
تبلیغات
yn-article-inline-1
دوربینهای Google برای نقشهبرداری کارآمد از جهان ساخته شدهاند، اما Rafman خطاها و اتفاقهای ناخواسته آنها را پیدا میکند. در این تصاویر، کسی هنگام افتادن ثبت شده، بدن انسانی بر اثر اختلال دیجیتال تغییر شکل داده یا حیوانی در موقعیتی نامحتمل در خیابان دیده میشود. یک صحنه عادی، برای کسری از ثانیه به تصویری غریب تبدیل شده است.
این پروژه نقشهبرداری از جهان را به نوعی تماشای همهجا حاضر تبدیل میکند. Rafman در یک سیستم تصویری غیرانسانی، دنبال نشانههایی از امر عجیب و غیرعادی میگردد؛ نشانههایی که دوربین بدون قصد قبلی ثبت کرده است.
The Cleaners چگونه تصاویر پراکنده را به داستانی تاریک تبدیل میکند؟
در The Cleaners محصول سال ۲۰۲۵، Rafman میان تصاویر جدا از هم Google Street View ارتباطهایی توطئهآمیز و ساختگی ایجاد میکند. او مواد خام خیابانی را پشت سر هم میچیند و آنها را به ویدئویی درباره پاکشدن دیجیتال تبدیل میکند.
مخاطب در این اثر از خیابانهایی عبور میکند که کمکم حذف، تحریف و دگرگون میشوند. تصاویر حالوهوایی مسحورکننده دارند و صدایی نگرانکننده، مسیر را شبیه یک داستان ویرانشهری میکند. اثر در عین حال درباره نظارت خودکار و آدمهایی است که درون این نظام تصویری ثبت شدهاند.
Rafman در آثاری مانند Punctured Sky محصول ۲۰۲۱ و Main Stream Media Network محصول ۲۰۲۵، از منظرههای ماشینی به شخصیتهای ساختهشده بهوسیله ماشین میرسد. این ویدئوها شخصیتهای رایانهای دارند که داستانهایی عجیب و آمیخته با خاطرات نادرست تعریف میکنند.
این شخصیتها درباره حافظه، میل و اضطراب هستی حرف میزنند؛ انگار زندگی درونی پیچیدهای دارند، در حالی که بیرون از واقعیت دیجیتال خود وجودی ندارند. Main Stream Media Network شبیه یک برنامه تلویزیونی از جهانی موازی است؛ مجریهایی با ظاهر تولیدشده بهوسیله هوش مصنوعی، فرهنگهای حاشیهای اینترنت را برای مصرفی سطحی و سرگرمکننده بستهبندی میکنند.
تماشاگر در این اثر روی مبل و میان خرابههای بتنی مصنوعی و تصاویر چاپی از زبالههای گیمرها مینشیند. همین ترکیب، فاصله میان واقعیت فیزیکی و جهانهای ساختهشده در صفحه را کمتر میکند.
چرا تماشای آثار او با وجود بدبینیشان لذتبخش است؟
Rafman فقط درباره اعتیادآوری اینترنت هشدار نمیدهد؛ آثارش عمداً همان سازوکار جذب مخاطب را به کار میگیرند. یک آواتار لکنتدار، بدنی تغییرشکلیافته یا تصویری دیجیتال که هم زیبا و هم آشفته است، میتواند بیشتر از یک روایت بزرگ در ذهن بماند.
نویسنده در مواجهه با Dream Journal در دوسالانه ونیز ۲۰۱۹ انتظار داشت ۵ یا ۱۰ دقیقه در فضای تاریک اثر بماند، اما در نهایت ۲ ساعت آن را تماشا کرد. این تجربه با روش Rafman همخوان است: او مخاطب را با تازگی و تحریک مداوم نگه میدارد، همان چیزی که پیمایش بیپایان اینترنت را جذاب میکند.
به همین دلیل آثار او همیشه نقدی ساده و بیطرفانه از اینترنت نیستند. استفاده از ترولها، گیمرها، پورنوگرافی و زبالههای دیجیتال گاهی بیشتر شبیه شیفتگی است تا نقد. وزن آثارش دقیقاً از همین نزدیکی ناراحتکننده میآید: مخاطب همزمان جذب چیزی میشود که اثر درباره آسیبها و وسوسههایش فکر میکند.
«امر والا» در هنر دیجیتال Rafman چه معنایی دارد؟
در سنت هنر، «امر والا» تجربهای از شگفتی و ترس در برابر چیزی بسیار بزرگ یا قدرتمند است. Rafman این احساس را از کوهستان و اقیانوس به فرهنگ دیجیتال منتقل میکند. بینهایت او نه رشتهکوه است و نه دریای خروشان؛ صفحهای است که با حرکت انگشت، بدون پایان پیمایش میشود.
از این نگاه، آثار Rafman درباره اینترنت فقط مجموعهای از تصاویر عجیب نیستند. آنها نشان میدهند چگونه نظارت، خاطره، سرگرمی و انزوای اجتماعی در جهانهای دیجیتال به هم نزدیک میشوند. هر شخصیت در این جهان به چیزی وابسته است و هر وسواس، راهرویی تازه به سمت یک حفره بیپایان باز میکند.
محتوای حمایتشده
yn-article-inline-2
پرسشهای پرتکرار
Jon Rafman در آثارش بیشتر به چه موضوعی میپردازد؟
Jon Rafman به گوشههای حاشیهای و آشفته فرهنگ اینترنت میپردازد؛ از گیمرها و ترولها تا کاربران وسواسی، آواتارهای رایانهای و تصاویر تصادفی Google Street View. آثار او انزوا، نظارت، خاطره و جذابیت تحریککننده فضای دیجیتال را همزمان بررسی میکنند.
The Nine Eyes of Google Street View چیست؟
The Nine Eyes of Google Street View پروژهای است که Jon Rafman از سال ۲۰۰۸ ادامه داده است. او در تصاویر Google Street View دنبال لحظههای تصادفی، حادثهها، خشونت، اختلالهای تصویری و زیباییهای پیشبینینشده میگردد و آنها را به عکسهای هنری ۱۵×۱۰ سانتیمتری تبدیل میکند.
آیا Jon Rafman فقط از اینترنت انتقاد میکند؟
نه. Rafman از همان روشهای جذب اینترنت استفاده میکند؛ یعنی تازگی، آشفتگی، شوک و تحریک مداوم. به همین دلیل آثارش فقط توضیحی درباره مشکلهای اینترنت نیستند. آنها مخاطب را هم جذب میکنند و نشان میدهند چرا فرهنگ دیجیتال، حتی وقتی آشفته یا آسیبزا به نظر میرسد، تماشایی و وسوسهکننده است.
