فید خبری فیسبوک در سال ۲۰۰۶ چگونه شیوه دیدن محتوا، جمعآوری داده و قدرت الگوریتمها را تغییر داد و مسیر شبکههای اجتماعی را عوض کرد؟
فید خبری فیسبوک برای حل چه مشکلی ساخته شد؟
در سال ۲۰۰۶، فیسبوک با یک مشکل جدی روبهرو بود. دادههای داخلی شرکت نشان میدادند رشد آن برای نخستینبار از زمان راهاندازی، یعنی ۲ سال پیش از آن با نام TheFacebook، متوقف شده است. افراد تازه کمتری عضو میشدند و کاربران قدیمی هم زمان بیشتری در سایت نمیگذراندند.
راهحلی که Mark Zuckerberg و همکارانش طراحی کردند، News Feed یا فید خبری بود. از آن پس صفحه اصلی هر کاربر بهطور خودکار با اطلاعاتی متناسب با او بهروزرسانی میشد؛ بهویژه پستهای تازه دوستانش. پیش از این تغییر، هر کاربر باید برای دیدن فعالیت دوستانش جداگانه به پروفایل آنها سر میزد.
چرا فید خبری با اعتراض کاربران روبهرو شد؟
برای کاربران آن زمان، این تغییر فقط یک قابلیت تازه نبود؛ بعضی آن را دخالت در حریم خصوصی و نقض اعتماد میدانستند. اگر کسی وضعیت رابطهاش را از «در رابطه» به «پیچیده است» تغییر میداد، این تغییر میتوانست برای همه دوستان آنلاین او پخش شود.
دهها هزار کاربر به گروهی پیوستند که خواهان بازگشت سیستم قبلی بود. در پالو آلتو، کالیفرنیا، اعتراضی خودجوش مقابل دفتر فیسبوک شکل گرفت و شرکت برای نخستینبار احساس کرد باید نگهبان استخدام کند. Zuckerberg نوعی عذرخواهی کرد، اما از اجرای تغییر عقب ننشست.
فید خبری چگونه فیسبوک را الگوریتمی کرد؟
مهندسان فیسبوک میدیدند که فید خبری، برخلاف نگرانی اولیه، کاربران را از سایت دور نمیکند؛ بلکه تعامل را بیشتر میکند و باعث میشود زمان بیشتری در پلتفرم بمانند. همین تجربه، مسیر فیسبوک را از یک شبکه اجتماعی نسبتاً ایستا به سامانهای تغییر داد که محتوا را برای هر کاربر انتخاب و جلوِ چشم او قرار میدهد.
برای اجرای این مدل، فیسبوک معماری دیجیتال تازهای ساخت که بر استخراج و تحلیل دادههای کاربران تکیه داشت. پژوهشگران Christina Alaiamo و Jannis Kallinikos این فرایند را تبدیل فعالیتهای کاربران به دادههایی قابلشمارش توصیف کردهاند؛ دادههایی که شرکت میتوانست آنها را شناسایی، تحلیل و بر اساسشان اقدام کند.
در این مدل، فیسبوک دیگر فقط امکان ارتباط اجتماعی را فراهم نمیکرد. این شرکت میکوشید بفهمد چه نوع محتوایی کاربران را مدت بیشتری در سایت نگه میدارد و چه اطلاعاتی میتواند بر رفتار آنها خارج از سایت اثر بگذارد.
EdgeRank چه چیزی را در صفحه کاربران تغییر میداد؟
فیسبوک با سیستم رتبهبندی الگوریتمی EdgeRank میتوانست میزان تعامل اجتماعی را پیوسته تنظیم کند. با یک تغییر در این سیستم، اولویت میتوانست از پیامهای دوستان نزدیک به محتوایی منتقل شود که تعامل بیشتری ایجاد میکرد؛ حتی اگر آن تعامل از جنس خشم و برانگیختگی بود.
این فرایند بخشی از قدرت تصمیمگیری درباره محتوای قابلمشاهده را از کاربران به شرکت منتقل کرد. همچنین نگرانیای به وجود آورد: شاید کاربران بیش از زمانی که خودشان میخواستند در سایت بمانند. فیسبوک سرانجام در سال ۲۰۱۸ از بازنگری بزرگی در فید خبری خبر داد و گفت میخواهد «تعاملات اجتماعی معنادار» را دوباره بر محتوای مرتبط اولویت دهد.
چرا یک قابلیت قدیمی هنوز اهمیت دارد؟
فید خبری در سال ۲۰۰۶ فقط شیوه دیدن پستهای دوستان را عوض نکرد. این قابلیت به فیسبوک اجازه داد حجم بزرگی از دادههای کاربران را جمعآوری کند؛ دادههایی که طی ۲ دهه بعد به گسترش جهانی شرکت و درآمد بسیار زیاد آن کمک کردند. از همینجا، الگوریتمها به بخش مهمی از شیوه تعامل مردم، مصرف خبر و فعالیت سیاسی تبدیل شدند.
امروز شرکت مادر فیسبوک، Meta، و دیگر پلتفرمهای بزرگ با تلاش نهادهای دموکراتیک و دولتها برای محدودکردن قدرت و آسیب احتمالی این سامانهها روبهرو هستند. در استرالیا استفاده افراد زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی ممنوع شده و احتمال گسترش چنین رویکردی به بریتانیا مطرح است. دادگاههای آمریکا نیز Meta را وادار کردهاند دسترسی کودکان به محصولاتش را محدود کند.
در همان حال، دوره الگوریتمی وارد مرحله تازهای شده است. Meta همچنان بیشتر درآمدش را از پلتفرمهایی مانند فیسبوک، Instagram و WhatsApp به دست میآورد، اما سرمایهگذاریها و محصولات احتمالی هوش مصنوعی نشان میدهند که مدیران شرکت آینده درآمد را تا حد زیادی به یادگیری ماشین، مدلهای زبانی بزرگ و «فراهوش» پیوند میدهند. پرسش مهم این است که آیا دولتها درباره این مرحله تازه، سریعتر از ظهور فید خبری واکنش نشان خواهند داد یا نه.
