برداشتن لوله‌های فالوپ خطر سرطان تخمدان را کم می‌کند؟

چرا سرطان تخمدان دیر تشخیص داده می‌شود؟

سرطان تخمدان میزان بقای پایینی دارد؛ فقط حدود نیمی از زنان مبتلا، ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند. آزمایش غربالگری مؤثری برای آن وجود ندارد و علائم هم ممکن است به‌سادگی دیده نشوند. به همین دلیل، بیماری در بسیاری از موارد زمانی تشخیص داده می‌شود که پیشرفته شده است.

در جمعیت عمومی، خطر ابتلا به سرطان تخمدان حدود ۱ درصد است. اما برخی تغییرات ژنتیکی این خطر را به‌طور چشمگیری بیشتر می‌کنند. احتمال ابتلا در طول زندگی برای فرد دارای ژن BRCA1 حدود ۴۴ درصد و برای فرد دارای ژن BRCA2 حدود ۱۷ درصد گزارش شده است. کمتر از ۱ درصد زنان حامل این ژن‌های پرخطر هستند.

آیا سرطان تخمدان ممکن است از لوله‌های فالوپ شروع شود؟

در سال ۱۹۹۹، Jurgen Piek نمونه‌های جراحی تعداد کمی از زنانی را بررسی کرد که به‌دلیل داشتن ژن BRCA1، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپشان برداشته شده بود. انتظار می‌رفت نشانه‌های اولیه سرطان در تخمدان‌ها دیده شود، اما در بیشتر تخمدان‌ها اثری از سرطان وجود نداشت. در عوض، نشانه‌های سرطان اولیه در لوله‌های فالوپ دیده شد.

لوله‌های فالوپ تخمدان را به رحم وصل می‌کنند و هنگام تخمک‌گذاری، تخمک را به سمت رحم می‌برند. بررسی‌های بعدی در زنان دارای ژن‌های BRCA1 و BRCA2 و همچنین زنان بدون خطر ژنتیکی شناخته‌شده، این احتمال را تأیید کرد که بسیاری از سرطان‌هایی که پیش‌تر «سرطان تخمدان» نامیده می‌شدند، از لوله‌های فالوپ آغاز شده‌اند. این یافته باعث شد پژوهشگران بررسی کنند آیا برداشتن فقط لوله‌ها، بدون برداشتن تخمدان‌ها، می‌تواند خطر بیماری را کم کند یا نه.

برداشتن لوله‌های فالوپ چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟

بیشتر پژوهش‌های موجود کارآزمایی تصادفی‌شده نیستند؛ بنابراین ممکن است برآوردهایشان دچار سوگیری باشد. بااین‌حال، نتایج فعلی امیدوارکننده‌اند. یک مطالعه در سال ۲۰۱۵، بیش از ۵ میلیون زن سوئدی را که بین سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۹۶ به‌دلیل مشکلات غیرسرطانی جراحی شده بودند، تا سال ۲۰۰۹ پیگیری کرد. زنانی که هر دو لوله فالوپشان برداشته شده بود، حدود ۶۰ درصد کمتر از دیگران به سرطان تخمدان مبتلا شدند.

مروری بر شواهد بین‌المللی در سال ۲۰۲۳ گزارش کرد که برداشتن فقط لوله‌های فالوپ شاید خطر سرطان تخمدان را ۸۰ درصد کم کند، بدون آن‌که یائسگی زودرس یا علائم شدید یائسگی ایجاد کند. اما این عدد بر پایه مدل‌سازی بود، نه فقط مطالعات بالینی. وقتی تنها شواهد بالینی بررسی می‌شود، برآورد محتاطانه‌تر حدود ۵۰ درصد است. هنوز داده کافی برای تعیین رقم دقیق نداریم.

برداشتن لوله‌ها چه زمانی هم‌زمان با جراحی دیگری انجام می‌شود؟

برخی کارآزمایی‌های کوچک، برداشتن «فرصت‌طلبانه» لوله‌های فالوپ را بررسی کرده‌اند؛ یعنی برداشتن لوله‌ها هنگام جراحی دیگری مانند برداشتن رحم، جراحی چاقی یا برداشتن کیسه صفرا. شواهد اولیه نشان می‌دهد این کار ظاهراً خطر عوارض جراحی را افزایش نمی‌دهد و در بیشتر موارد، فقط ۵ تا ۱۵ دقیقه به زمان عمل اضافه می‌کند.

برداشتن لوله‌های فالوپ می‌تواند روشی ایمن و مؤثر برای پیشگیری دائمی از بارداری هم باشد و به‌جای بستن یا بریدن لوله‌ها انجام شود. تفاوت مهم این است که در این روش، تخمدان‌ها باقی می‌مانند؛ بنابراین برخلاف برداشتن تخمدان‌ها، انتظار نمی‌رود به‌خودی‌خود باعث افت ناگهانی استروژن و پروژسترون و یائسگی زودرس شود.

چه کسی باید درباره این عمل با پزشک صحبت کند؟

سازمان‌های تخصصی زنان و سرطان در کشورهای مختلف و همچنین International Federation of Gynecology and Obstetrics، برداشتن فرصت‌طلبانه لوله‌های فالوپ را تأیید کرده‌اند؛ یعنی اگر زنی برای جراحی شکمی یا لگنی دیگری آماده می‌شود، می‌توان گزینه برداشتن لوله‌ها را نیز با او مطرح کرد. بااین‌حال، برای مشخص شدن اثرات بلندمدت، هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

برای زنانی که خطر ژنتیکی بالایی دارند، توصیه همچنان برداشتن هر دو تخمدان و لوله‌های فالوپ است. این جراحی می‌تواند یائسگی زودرس، گرگرفتگی، اختلال خواب، کاهش عملکرد جنسی و مشکلات خلقی ایجاد کند و امکان بارداری را از بین ببرد. معمولاً درباره انجام آن پس از ۳۵سالگی، بسته به نوع خطر ژنتیکی و پس از تکمیل فرزندآوری، گفت‌وگو می‌شود.

اگر سابقه خانوادگی پررنگ سرطان پستان یا تخمدان دارید، درباره احتمال آزمایش ژن‌هایی مانند BRCA1 و BRCA2 با پزشک صحبت کنید. اگر قرار است هیسترکتومی انجام دهید یا به دنبال روش دائمی پیشگیری از بارداری هستید، مناسب بودن برداشتن لوله‌های فالوپ باید با متخصص زنان بررسی شود؛ این تصمیم برای همه افراد یکسان نیست.