مرور ۱۸ مطالعه نشان میدهد ذهنآگاهی، قدردانی و خوشبینی با تمرین روزانه و پیگیری هفتگی ممکن است طی ۸ تا ۱۲ هفته فشار خون را بهتر کنند.
تصور رایج چیست و واقعیت پژوهش چه میگوید؟
ممکن است تصور کنید چند دقیقه ذهنآگاهی یا نوشتن نکات مثبت، اثر قابلاندازهگیری بر فشار خون ندارد. اما مرور تازهای از ۱۸ کارآزمایی تصادفی و کنترلشده نشان داد برنامههای ذهنآگاهی، قدردانی و آموزش خوشبینی با بهبود فشار خون، التهاب و چند شاخص دیگر سلامت قلب ارتباط دارند.
البته نتیجه به این معنا نیست که هر تمرین کوتاهی فوراً فشار خون را پایین میآورد. بیشتر برنامههای بررسیشده چند هفته ادامه داشتند و تمرینهای خانگی را با پیگیری منظم ترکیب میکردند. پژوهشگران هم تأکید کردند که برای حفظ تغییرات رفتاری، ادامه حمایت احتمالاً لازم است.
این برنامهها در چه مدت و با چه ساختاری بررسی شدند؟
بیشتر برنامهها ۶ تا ۱۲ هفته طول کشیدند. ساختار آنها یکسان نبود: برخی از جلسههای تلفنی منظم، نوشتن روزانه همراه با پیگیری کوتاه یا ابزارهای دیجیتال مانند اپلیکیشن و پیامک استفاده میکردند. برخی دیگر جلسههای گروهی حضوری یا ترکیبی از فعالیت حضوری و نشستهای آنلاین داشتند.
در اغلب موارد، شرکتکنندگان هر هفته یک جلسه داشتند و در خانه تمرینهایی انجام میدادند تا آموختههایشان تقویت شود. پژوهشگران دریافتند برنامههایی که تماس و پیگیری بیشتری با شرکتکنندگان داشتند، معمولاً فواید فیزیولوژیک قابلاعتمادتری ایجاد کردند.
کاهش فشار خون در این مطالعات چقدر بود؟
شرکتکنندگان بیشتر در اواخر دهه ۵۰ تا میانه دهه ۶۰ زندگی بودند و از پیش در معرض خطر قلبی قرار داشتند؛ برای مثال، فشار خون کنترلنشده، نارسایی قلبی یا بیماریهای دیگر داشتند. اندازه گروهها معمولاً بین ۵۰ تا ۲۰۰ بزرگسال بود. بنابراین، نمیتوان نتیجه را بدون احتیاط به همه افراد تعمیم داد.
در گروههایی که فشار خون بالا یا دوره پس از سندرم حاد کرونری را بررسی میکردند، برنامههای مبتنی بر ذهنآگاهی طی ۸ هفته با کاهش فشار سیستولیک و شاخصهای التهابی مانند پروتئین واکنشی C با حساسیت بالا و فیبرینوژن همراه بودند.
در یک مداخله دیجیتال مبتنی بر معنویت که ۱۲ هفته ادامه داشت، فشار سیستولیک اندازهگیریشده با کاف استاندارد ۷٫۶ واحد کاهش یافت. فشار سیستولیک مرکزی، یعنی فشاری که در آئورت هنگام خروج از قلب اندازهگیری میشود، ۴٫۱ واحد کاهش داشت. این اعداد مربوط به همان برنامه خاص هستند و نتیجه همه برنامهها نیستند.
آیا تغییر رفتار دلیل بخشی از این فایدهها بود؟
بله، شواهد مرور نشان میداد بخشی از تغییرات احتمالاً با رفتارهای سالمتر ارتباط داشت. قویترین تغییرهای رفتاری در برنامهای ۸ هفتهای دیده شد که جلسههای هفتگی را با تکلیفهای کوتاه روزانه در WhatsApp ترکیب میکرد. شرکتکنندگان تشویق میشدند فعالیت بدنی خود را بیشتر کنند، تغذیه بهتری داشته باشند و داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنند.
برنامه دیگری که از مصاحبه انگیزشی استفاده میکرد، فعالیت بیماران قلبی را روزانه ۱٬۸۰۰ قدم افزایش داد و همزمان پایبندی به مصرف دارو را بهتر کرد. برنامههای ذهنآگاهی فعالیت بدنی و تغذیه را بهبود دادند، اما در این مرور همان فایده برای پایبندی به دارو دیده نشد.
جمعبندی پژوهشگران این بود که ترکیب تمرین روزانه و جلسه هفتگی، طی ۸ تا ۱۲ هفته، منظمترین ارتباط را با بهبود فشار خون، التهاب و عملکرد اندوتلیوم داشت. تماس کمفشارتر اما مداوم ممکن است برای حفظ تغییرات رفتاری ضروری باشد.
آیا ذهنآگاهی میتواند جای داروی فشار خون را بگیرد؟
این پژوهش چنین نتیجهای نمیدهد. مطالعات، برنامههای روانشناسی مثبت و ذهنآگاهی را در کنار رفتارهای سالم و مراقبتهای قلبی بررسی کردند، نه بهعنوان جایگزین خودسرانه دارو یا درمان پزشکی. اگر فشار خون بالا، نارسایی قلبی یا بیماری قلبی دارید، تغییر دارو یا قطع آن باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
یافتهها بیشتر از این ایده حمایت میکنند که سلامت روان و رفتارهای روزمره میتوانند بخشی از پیشگیری و مراقبت قلبی باشند. پژوهشگران پیشنهاد کردند غربالگری سلامت رفتاری و دسترسی به مداخلات مرتبط با رفتار قلبی در مراقبتهای معمول جدیتر گرفته شود.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشورت با پزشک نیست.
