پژوهشی درباره کودکان در معرض تروما و محرومیت نشان میدهد مراقبت و آموزش فشرده چگونه میتواند به رشد زبان، تابآوری و خودتنظیمی کمک کند.
چرا سالهای پیش از مدرسه برای رشد کودک مهماند؟
پنج سال نخست زندگی دورهای مهم برای رشد کودک است. تجربههای این سالها، از رابطههای خانوادگی گرفته تا قرارگرفتن در معرض تروما، بر شکلگیری معماری مغز اثر میگذارند؛ معماریای که پایه یادگیری، رفتار و سلامت آینده کودک را میسازد.
در استرالیا، تقریباً ۲۵٪ کودکان در سال ۲۰۲۴، هنگام شروع مدرسه، از نظر رشدی آسیبپذیر شناخته شدند. این کودکان ممکن است در خودتنظیمی، فکرکردن، زبان، تابآوری و مهارتهای اجتماعی با مشکل روبهرو باشند؛ مهارتهایی که برای یادگیری و کنارآمدن با همسالان لازماند.
مراقبت باکیفیت چگونه به کودکان آسیبپذیر کمک میکند؟
پژوهشگران از سال ۲۰۰۹ برنامهای را در یک مرکز مراقبت از کودک برای کودکانی اجرا کردند که با محرومیت اجتماعی شدید و تجربههایی مانند تروما، خشونت خانوادگی، سوءاستفاده یا غفلت روبهرو بودند. کودکان با معرفی متخصصان سلامت جامعه و خدمات حمایت از کودک وارد برنامه میشدند.
کودکان ۵ ساعت در روز و ۵ روز در هفته، به مدت ۳ سال، در برنامه شرکت میکردند و خانوادهها هزینهای نمیپرداختند. این برنامه اکنون در ۳ مرکز و با همکاری ۳ ارائهدهنده خدمات مراقبت از کودک در ایالتهای ویکتوریا و کوئینزلند اجرا میشود و ۱۰۸ کودک در آن حضور دارند.
در یک برنامه فشرده رشد کودک چه خدماتی ارائه میشود؟
این برنامه از آموزش و مراقبت معمولی فشردهتر است تا با نیازهای پیچیده کودکان و خانوادهها هماهنگ باشد. مربیان از یک تیم تخصصی شامل مدیران آموزش سالهای نخست کودکی، متخصصان سلامت روان نوزاد و کودک و مددکاران اجتماعی کمک میگیرند. این تیم به مربیان درباره کار با کودکان و خانوادهها راهنمایی عملی میدهد.
برای کودکان هر روز صبحانه، میانوعده صبح، ناهار و میانوعده بعدازظهر با غذای خانگی مغذی فراهم میشود. آموزش بر اساس علاقه و توانایی هر کودک تنظیم میشود و فضاها و وسایل بازی داخل و خارج نیز هدفمند طراحی شدهاند.
خانوادهها هم پشتیبانی گسترده و بدون قضاوت دریافت میکنند. برای نمونه، اگر والدین درباره برنامه خواب یا مشکلات غذاخوردن کودک کمک بخواهند، کارکنان با روشی محترمانه و عملی پاسخ میدهند. هدف، ایجاد محیطی باثبات، امن و رابطهمحور است؛ محیطی که کودک بتواند در آن بازی کند و یاد بگیرد و خانواده نیز راحتتر به حمایتهای محلی وصل شود.
نتایج یک سال مراقبت و آموزش فشرده چه بود؟
نتایج کودکان پس از ۱ و ۲ سال، بهطور مستقل و توسط پژوهشگران بالینی واجد شرایط ارزیابی میشود. در ارزیابی اخیر، پس از ۱ سال، امتیاز تابآوری، توانایی خودتنظیمی و شکلدادن به دلبستگی با دیگران بهطور میانگین ۱۱٫۶ نمره در یک مقیاس استاندارد افزایش یافت.
امتیاز رشد زبان ۷٫۲ نمره و نمره هوش ۴٫۶ نمره بیشتر شد. ارزیابی بعدی قرار است پس از ۲ سال حضور کودکان در برنامه و پیش از شروع مدرسه انجام شود. این نتایج بهتنهایی به معنای یکسانبودن اثر برنامه برای همه کودکان نیست، اما نشان میدهد مراقبت هدفمند و فشرده میتواند با بهبودهای رشدی همراه باشد.
آیا پژوهشهای قبلی هم همین نتیجه را نشان دادهاند؟
این یافتهها با نتایج نخستین آزمایش برنامه همخوان است. در سال ۲۰۲۲، پژوهشگران نتایج یک کارآزمایی تصادفی و کنترلشده را منتشر کردند. در آن پژوهش، رشد ۷۲ کودکی که در برنامه شرکت کرده بودند با ۷۳ کودک دارای پیشینه مشابه مقایسه شد؛ گروه دوم ترکیبی از مراقبت والدین و برنامههای معمول آموزش سالهای نخست را دریافت میکردند.
پس از ۲ سال، کودکانی که در برنامه فشرده بودند، پیامدهای شناختی و اجتماعیعاطفی بهتری داشتند. پس از ۳ سال نیز رشد زبان آنها بهتر بود. کودکان ارزیابیشده در بررسی سال ۲۰۲۶، در آغاز با عوامل خطر خانوادگی بیشتری نسبت به گروه پژوهش قبلی روبهرو بودند؛ به همین دلیل نتیجه این ارزیابی اهمیت ویژهای دارد.
برای کمک به این کودکان، فقط مربی کافی است؟
این پژوهش نشان میدهد برای کودکانی که با محرومیت و فشار خانوادگی شدید زندگی میکنند، برنامههای هدفمند و فشرده میتوانند بخشی از نظام آموزش و مراقبت سالهای نخست باشند. مداخله پیش از شروع مدرسه، این ظرفیت را دارد که مسیر زندگی کودک را تغییر دهد.
در عین حال، انتظار اینکه مربیان بهتنهایی با خطرها و دشواریهای پیچیده خانوادهها روبهرو شوند واقعبینانه نیست. حمایت متخصصان سلامت روان کودک، مددکاران اجتماعی و رهبران باتجربه میتواند به مربیان و خانوادهها کمک کند. نتیجه عملی پژوهش، نیاز به بودجه هدفمند و تیمهای چندرشتهای در مراکز آموزش و مراقبت از کودک است.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشورت با پزشک نیست.
