با مناطق حفاظتشده بومیان استرالیا (IPAs) آشنا شوید؛ مدل موفقی که در آن جوامع بومی رهبری حفاظت از سرزمین و میراث فرهنگی خود را بر عهده دارند. نقش محیطبانان، دانش سنتی، فناوریهای نوین، بودجه و چالشهای این مدل را بررسی کنید.
مناطق حفاظتشده بومیان استرالیا دقیقاً چه هستند؟
مناطق حفاظتشده بومیان یا Indigenous Protected Areas، بخشهایی از سرزمین یا دریا هستند که مالکان سنتی آنها داوطلبانه برای حفاظت از طبیعت، ارزشهای فرهنگی و مسئولیتهای مرتبط با سرزمین اختصاص میدهند. پس از ثبت، این مناطق وارد نظام ذخیرهگاههای ملی استرالیا میشوند.
تفاوت اصلی با پارک ملی در شیوه مدیریت است. پارکهای ملی معمولاً به دست دولتها ایجاد و اداره میشوند، اما مناطق حفاظتشده بومیان با رهبری خود جوامع بومی شکل میگیرند. مالکان سنتی برنامه مدیریت را تدوین میکنند و با تکیه بر دانش بومی و دانش معاصر حفاظت از محیطزیست، درباره مراقبت از سرزمین تصمیم میگیرند.
محیطبانان بومی در این مناطق چه کارهایی انجام میدهند؟
مراقبت از سرزمین در این برنامهها فقط به محافظت از چند گونه جانوری محدود نیست. گیاهان، جانوران، آب، آتش، مکانهای مقدس و آیینهای فرهنگی بهعنوان اجزای بههمپیوسته یک سرزمین دیده میشوند.
گروههای محیطبان بومی ممکن است برای جلوگیری از آتشسوزیهای بزرگ یا حفظ شیوههای فرهنگی، آتشسوزی کنترلشده انجام دهند. آنها از مکانهای فرهنگی و گونههای مهم مراقبت میکنند، تهدیدهای پیش روی گونههای در معرض خطر را کاهش میدهند و با پایش، بررسی میدانی و پژوهش، وضعیت جمعیت جانوران را دنبال میکنند.
این گروهها در کنار پژوهشگران از فناوریهایی مانند پهپاد، تصاویر ماهوارهای و DNA محیطی نیز استفاده میکنند تا تغییرات سرزمین را بهتر بشناسند. با این حال، هیچ دو برنامهای دقیقاً شبیه هم نیست؛ هر برنامه بر اولویتهای مالکان سنتی همان منطقه استوار است.
این مدل حفاظت از طبیعت چقدر گسترش پیدا کرده است؟
نخستین منطقه حفاظتشده بومیان استرالیا در سال ۱۹۹۸ در نانتَوارینا ایجاد شد؛ یک دامداری سابق در رشتهکوههای Flinders در استرالیای جنوبی که بهشدت تخریب شده بود. در دهههای بعد، مردم Nipapanha برای بازگرداندن سلامت زمین و تنوع زیستی آن کار کردند.
امروز استرالیا ۹۶ منطقه حفاظتشده بومیان دارد که در مجموع ۱۱۳ میلیون هکتار وسعت دارند؛ یعنی تقریباً ۱۵ درصد قاره. مناطق حفاظتشده دریایی بومیان ۹٫۳ میلیون هکتار، یا حدود ۱٫۱ درصد از پهنه دریایی استرالیا، را پوشش میدهند.
مناطق حفاظتشده بومیان اکنون بیش از ۵۵ درصد زمینهای حفاظتشده در نظام ذخیرهگاههای ملی استرالیا را تشکیل میدهند. در مجموع، ۲۵ درصد از خشکیهای استرالیا تحت یکی از شکلهای حفاظت قرار دارد و ۲۴ درصد از دریاهای آن نیز در محدودههای حفاظتشدهای قرار گرفتهاند که در آنها ماهیگیری ممنوع است.
مراقبت از سرزمین چه فایده اجتماعی و فرهنگی دارد؟
برنامههای محیطبانان بومی فقط به حفاظت از طبیعت کمک نمیکنند. این برنامهها شغل محلی ایجاد میکنند، مدیریت جامعه را تقویت میکنند و فرصتی به سالمندان میدهند تا زبان، دانش فرهنگی و مهارتهای عملی را به نسل جوان منتقل کنند.
بسیاری از این مناطق از بازدیدکنندگان نیز استقبال میکنند و تجربههایی مانند گردش فرهنگی و طبیعتگردی، پیادهروی، کمپینگ، ماهیگیری و برنامههای راهنماییشده ارائه میدهند. با این حال، مقررات دسترسی در همهجا یکسان نیست. ممکن است ورود به بعضی مناطق در زمانهایی محدود باشد یا به اجازه نیاز داشته باشد؛ این قواعد بازتاب مالکیت و مدیریت بومی منطقه هستند.
چالش اصلی این مناطق چیست؟
دولت استرالیا برای ایجاد و اداره مناطق حفاظتشده جدید و برنامههای محیطبانان بومی بودجه عمومی میدهد و برخی دولتهای ایالتی نیز از گروههای محیطبان پشتیبانی میکنند. با این حال، این منابع معمولاً فقط بخشی از هزینه مراقبت از سرزمین را پوشش میدهند.
مناطق حفاظتشدهای که برنامه محیطبان دارند، از بودجه دولتی کمی بیش از ۱ دلار استرالیا به ازای هر هکتار دریافت میکنند. در مقابل، بودجه پارکهای ملی از حدود ۱۶ دلار در هر هکتار در Queensland تا ۵۸ دلار در New South Wales متغیر است. سازمانهای بومی برای جبران این فاصله به پروژههای کربن، کمکهای خیریه، همکاریهای پژوهشی و قراردادهای مدیریت محیطزیست متکی میشوند. این بیثباتی مالی، بار اداری زیادی ایجاد میکند.
برای تقویت این مدل، بودجه بلندمدت، پشتیبانی از توان مدیریتی و پایش دقیقتر نتایج لازم است. مناطق حفاظتشده بومیان در همه چالشهای حفاظتی پاسخ کامل نیستند و جایگزین دیگر مناطق حفاظتشده نمیشوند؛ اما میتوانند در کنار آنها، روشی مؤثر برای مراقبت از طبیعت و فرهنگ باشند.
