چطور بعد از بازنشستگی هدف و نظم زندگی را دوباره بسازیم؟

هدف در بازنشستگی چرا ناگهان کم‌رنگ می‌شود؟

یک تصور رایج این است که بازنشستگی فقط یعنی وقت آزاد بیشتر و نگرانی مالی کمتر. واقعیت این است که شغل، بدون آن‌که معمولاً درباره‌اش حرف بزند، چند نیاز روزمره را هم تأمین می‌کند. وقتی کار تمام می‌شود، درآمد از بین می‌رود؛ اما هم‌زمان نظم زمانی، دیدار با آدم‌ها، هدف مشترک، جایگاه اجتماعی و دلیلی برای فعال بودن هم ممکن است قطع شوند.

Marie Jahoda این کارکردها را «کارکردهای پنهان» شغل نامید. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۳ که دهه‌ها پژوهش را کنار هم گذاشت، نشان داد بازنشسته‌ها در مقایسه با شاغلان، دسترسی بسیار کمتری به این ۵ تجربه دارند. اندازه این تفاوت d = ۰٫۷۰ گزارش شد؛ تقریباً هم‌اندازه فاصله میان شاغلان و بیکاران در این زمینه.

کدام بخش زندگی بعد از بازنشستگی بیشتر آسیب می‌بیند؟

در همان فراتحلیل، ارتباط اجتماعی بیشترین افت را داشت؛ اندازه تفاوت برای آن d = ۱٫۰۵ بود. فعالیت اجباری با d = ۰٫۹۷ در رتبه بعد قرار گرفت. هدف جمعی d = ۰٫۵۶ کاهش داشت، اما جایگاه اجتماعی فقط d = ۰٫۱۶ تغییر کرد. این نتیجه مهم است، چون ممکن است فرد تصور کند هویتش را از دست داده، درحالی‌که مشکل اصلی تقویم خالی و کم‌شدن گفت‌وگوهای روزانه باشد.

پژوهش‌های مربوط به هدف زندگی هم یک پاسخ ساده ارائه نمی‌کنند. Patrick Hill و Sara Weston در بررسی ۴۲۳۴ شرکت‌کننده با میانگین سنی ۶۵ سال، کاهش میانگین هدفمندی را در طول ۸ سال دیدند؛ اما مسیر افراد با هم فرق داشت. در مطالعه‌ای دیگر، Ayse Yemiscigil، Nattavudh Powdthavee و Ashley Whillans داده‌های ۸۱۱۳ نفر و ۲۱۷۱۴ مشاهده را بررسی کردند و دریافتند بازنشستگی، پس از کنترل وضعیت تأهل، درآمد خانوار و سلامت، با افزایش احساس هدف همراه بود. این افزایش در افراد کم‌درآمد و کسانی که از شغلشان ناراضی بودند، بیشتر دیده شد.

آیا بازنشستگی برای سلامت روان همیشه بد است؟

نه. شواهد درباره اثر بازنشستگی بر افسردگی یکدست نیست. یک تحلیل درباره حدود ۹۰۰۰ اروپایی ۵۰ تا ۷۰ ساله، افزایش تقریباً ۴۰درصدی احتمال افسردگی بالینی را گزارش کرد. در مقابل، یک مرور نظام‌مند از ۴۱ مطالعه با ۵۵۷۱۱۱ نفر، حدود ۲۰درصد کاهش خطر افسردگی را نشان داد. این مرور بزرگ‌تر و دقیق‌تر بود، اما اختلاف نتایج نشان می‌دهد شرایط افراد و شکل بازنشستگی اهمیت دارد.

زمان هم مهم است. Gabriel Heller-Sahlgren در بررسی ۱۰ کشور اروپایی، اثر کوتاه‌مدت مشخصی بر سلامت روان پیدا نکرد، اما اثر منفی بزرگی را در بلندمدت گزارش کرد. Robert Atchley این مسیر را از ماه‌عسل و سرخوردگی تا بازجهت‌یابی و ثبات توصیف کرده است؛ بنابراین احساس خوب در هفته‌های اول، لزوماً به معنای حل شدن مسئله نیست.

ارتباط هدف زندگی با طول عمر نیز در چند مطالعه دیده شده، اما این ارتباط به‌تنهایی علت و معلول را ثابت نمی‌کند. در مطالعه‌ای روی ۶۹۸۵ فرد بالای ۵۰ سال، گروهی که کمترین هدف زندگی را داشتند، پس از در نظر گرفتن جمعیت‌شناسی، رفتارهای سلامت و سلامت اولیه، ۲٫۴۳ برابر بیشتر در معرض مرگ به هر علت بودند. در مجموعه داده دیگری، هر یک انحراف معیار هدف بیشتر با ۱۵درصد خطر کمتر مرگ در یک دوره ۱۴ساله همراه بود؛ این الگو هم در بازنشسته‌ها و هم در شاغلان دیده شد.

چطور بفهمیم دقیقاً چه چیزی را از دست داده‌ایم؟

به‌جای پرسیدن «هدف زندگی من چیست؟»، هفته گذشته‌تان را بررسی کنید. برای نظم زمانی، اگر ۴ رویداد یا بیشتر در زمان مشخصی اتفاق افتاده که همان لحظه انتخابش نکرده‌اید، امتیاز ۲ بدهید؛ برای ۱ تا ۳ رویداد امتیاز ۱ و برای هیچ رویدادی امتیاز صفر.

برای ارتباط اجتماعی، تعداد افرادی را بشمارید که بیش از ۱۰ دقیقه با آن‌ها حرف زده‌اید و همسر، فرزند یا صندوقدار نبوده‌اند: ۴ نفر یا بیشتر امتیاز ۲، ۱ تا ۳ نفر امتیاز ۱ و هیچ‌کس امتیاز صفر دارد. برای هدف جمعی، ببینید آیا کاری بوده که اگر در رختخواب می‌ماندید بدتر پیش می‌رفت و فرد دیگری هم متوجه می‌شد؛ پاسخ مثبت امتیاز ۲، فقط آگاهی خودتان امتیاز ۱ و پاسخ منفی امتیاز صفر دارد.

برای جایگاه، در ماه گذشته بررسی کنید آیا کسی به دلیل دانشی که دارید نظر شما را خواسته است یا نه: بیشتر از یک بار امتیاز ۲، یک بار امتیاز ۱ و هرگز امتیاز صفر. برای فعالیت اجباری نیز ببینید چند روز چیزی خارج از اراده و نیروی شخصی‌تان باعث حرکت بدنتان شده است: ۴ روز یا بیشتر امتیاز ۲، ۱ تا ۳ روز امتیاز ۱ و هیچ روزی امتیاز صفر. هر زمینه‌ای که امتیاز صفر یا ۱ بگیرد، احتمالاً یک بخش قطع‌شده از زندگی شماست.

بازسازی زندگی را با ۳ قرار ثابت شروع کنید

برای ۳۰ روز اول، ۳ نقطه ثابت در هفته بگذارید؛ نه هدف‌های کلی، بلکه قرارهایی با زمان، مکان و آدم دیگری که نبودنتان را متوجه شود. نمونه‌های مطرح‌شده شامل شنای سه‌شنبه ساعت ۷ صبح با همان ۴ نفر، شیفت ثابت پنج‌شنبه صبح یا تماس همیشگی یکشنبه است.

این قرارها هم‌زمان به نظم زمانی، ارتباط اجتماعی و فعالیت بدنی کمک می‌کنند. ۳ نقطه ثابت انتخاب شده است تا برنامه فقط به آخر هفته محدود نشود و به شغلی تازه و ناخواسته تبدیل نشود. فعالیت‌های پراکنده معمولاً تا هفته سوم کنار گذاشته می‌شوند؛ چیزی که در زمان و مکان مشخص قرار گرفته و دیگران منتظر شما هستند، شانس بیشتری برای ماندن دارد.